Do kiedy trzeba wymienić kocioł? Terminy z uchwał antysmogowych w województwach

Uchwałę antysmogową przyjmuje sejmik województwa na podstawie art. 96 Prawa ochrony środowiska. Określa ona, jakich kotłów, kominków i paliw wolno używać i do kiedy trzeba wymienić starsze urządzenia. Klasę kotła sprawdzisz na tabliczce znamionowej albo w dokumentacji. Uchwały, które o tym mówią (np. śląska, podkarpacka i obie pomorskie), traktują kocioł bez tabliczki jak pozaklasowy.

Terminy w 16 województwach

Daty to dzień, od którego urządzenia danej klasy nie wolno używać. Kocioł “pozaklasowy” to taki, który nie spełnia nawet wymagań klasy 3 normy PN-EN 303-5:2012. Kominek to miejscowy ogrzewacz, który po terminie musi spełniać wymagania ekoprojektu albo mieć urządzenie redukujące pył (w części województw wystarcza też sprawność co najmniej 80%).

Numery uchwał i pozycje w dziennikach urzędowych:

• dolnośląskie: XLI/1407/17 z 30.11.2017 (Dz. Urz. 2017 poz. 5155), Wrocław XLI/1405/17 (poz. 5153), uzdrowiska XLI/1406/17 (poz. 5154),
• kujawsko-pomorskie: VIII/136/19 z 24.06.2019 (2019 poz. 3743), zmiana XXXV/510/21 (2021 poz. 4347),
• lubelskie: XXIII/388/2021 z 19.02.2021 (2021 poz. 917),
• lubuskie: XLVI/732/18 z 18.06.2018 (2018 poz. 1510), Zielona Góra XLVI/733/18 (poz. 1511), Gorzów Wlkp. XLVI/734/18 (poz. 1512),
• łódzkie: XLIV/548/17 z 24.10.2017 (2017 poz. 4549), zmiana L/597/22 (2022 poz. 7058),
• małopolskie: XXXII/452/17 z 23.01.2017 (2017 poz. 787), zmiana LIX/842/22 (2022 poz. 6497), Kraków XVIII/243/16 (2016 poz. 812),
• mazowieckie: 162/17 z 24.10.2017 (2017 poz. 9600), zmiana 59/22 (2022 poz. 5147),
• opolskie: XXXII/367/2017 z 26.09.2017 (2017 poz. 2488), zmiana XXXVI/368/2021 z 30.11.2021,
• podkarpackie: LII/869/18 z 23.04.2018 (2018 poz. 2498),
• pomorskie: miasta 309/XXIV/20 (2020 poz. 4232), poza miastami 310/XXIV/20 (poz. 4233), Sopot 236/XIX/20 (poz. 1526),
• śląskie: V/36/1/2017 z 7.04.2017 (2017 poz. 2624),
• świętokrzyskie: XXII/292/20 z 29.06.2020,
• wielkopolskie: XXXIX/941/17 z 18.12.2017 (2017 poz. 8807), Poznań XXXIX/942/17 (poz. 8808), Kalisz XXXIX/943/17 (poz. 8809), zmiany z 29.11.2021 (2021 poz. 9640-9642),
• zachodniopomorskie: XXXV/540/18 z 26.09.2018 (2018 poz. 4984).

W żadnym województwie nie znaleźliśmy w dziennikach urzędowych zmian terminów przyjętych w latach 2023-2026. Ostatnie przesunięcia przyjęły w 2022 r. Małopolska i łódzkie. Doniesienia o “przesunięciu na 2028 r.” w wielkopolskim, kujawsko-pomorskim czy podkarpackim dotyczą pierwotnych terminów dla klas 3 i 4.

Zasady dla miast, które idą dalej

• Kraków: od 1 września 2019 r. wolno palić tylko gazem i lekkim olejem opałowym. To pełny zakaz węgla i drewna, także w kominkach.
• Sopot: od 1 stycznia 2024 r. tylko gaz, LPG i lekki olej opałowy. Suchą biomasę wolno spalać w ogrzewaczu z ekoprojektem, który nie jest głównym źródłem ciepła.
• Wrocław: od 1 lipca 2028 r. zakaz paliw stałych także w kotłach klasy 5. Wyjątek dotyczy kotła z ekoprojektem w budynku, którego nie da się przyłączyć do sieci ciepłowniczej ani gazowej.
• Warszawa: zakaz węgla od 1 października 2023 r. W dziewięciu powiatach wokół stolicy (m.in. piaseczyńskim, pruszkowskim, wołomińskim) zakaz węgla obowiązuje od 1 stycznia 2028 r., z wyjątkiem kotłów klasy 5 sprzed 11 listopada 2017 r. i kotłów z ekoprojektem uruchomionych do 1 czerwca 2022 r.
• Zielona Góra i Gorzów Wielkopolski: kotły poniżej klasy 5 zakazane od 1 stycznia 2023 r.
• Kujawsko-pomorskie: w Bydgoszczy, Toruniu, Włocławku, Grudziądzu, Inowrocławiu, Nakle nad Notecią, Ciechocinku i Wieńcu-Zdroju od 1 stycznia 2030 r. nie wolno używać nawet kotłów klasy 5, jeśli budynek da się przyłączyć do sieci ciepłowniczej lub gazowej.
• Świętokrzyskie: od 1 lipca 2026 r. w całym województwie nie wolno używać kotła na paliwo stałe, jeśli budynek można przyłączyć do sieci gazowej lub ciepłowniczej. Kotły z ekoprojektem mogą pracować do końca żywotności.
• Poznań: w dni po przekroczeniu dobowej normy pyłu PM10 nie wolno palić paliwem stałym w urządzeniach niespełniających wymagań, jeśli budynek ma inne ogrzewanie.

W Małopolsce siedem gmin (m.in. Skawina, Oświęcim i Nowy Targ) ma osobne uchwały z 2021 r.: od 1 stycznia 2030 r. wolno tam palić z paliw stałych tylko suchą biomasą.

Kary i przepisy krajowe

Za używanie kotła lub paliwa niezgodnego z uchwałą grozi mandat do 500 zł, a przy kilku wykroczeniach naraz do 1000 zł. Jeśli sprawa trafi do sądu, grzywna wynosi od 20 do 5000 zł. Podstawą jest art. 334 Prawa ochrony środowiska w związku z Kodeksem wykroczeń. Kontrolę może przeprowadzić gmina, np. przez straż miejską.

Od 1 października 2017 r. w całej Polsce nie wolno wprowadzać do obrotu kotłów na paliwo stałe, które nie spełniają wymagań emisyjnych odpowiadających klasie 5. Zakaz dotyczy sprzedaży, nie kotłów już zamontowanych: tych dotyczą wyłącznie uchwały sejmików.

Przykład: co dalej z kotłem klasy 3 w Małopolsce

Założenia (przykład): dom 120 m² ocieplony po 2000 r., cztery osoby, ciepła woda z kotła, ceny domyślne kalkulatora kosztu ogrzewania z października 2026 r. Kotła klasy 3 można używać do 31 grudnia 2026 r., czyli przez niecałe trzy miesiące od daty tego tekstu.

Zapotrzebowanie: 120 m² × 100 kWh/m² + 4 × 900 kWh = 15 600 kWh. Roczny koszt zamienników:

Kocioł węglowy wychodzi najtaniej w rachunku za opał (porównanie z pelletem jest w poradniku Ekogroszek czy pellet), ale w Małopolsce nowy kocioł musi spełniać ekoprojekt i mieć automatyczne podawanie paliwa, a w Krakowie węgla nie wolno używać wcale. Dotacji na kocioł węglowy nie ma, a od 2028 r. węgiel obejmie ETS2. Przy cenie uprawnienia np. 45 euro za tonę ten sam dom dopłaci do ekogroszku ok. 1612 zł rocznie i zapłaci ok. 5772 zł, więcej niż za pompę ciepła. Szczegóły liczymy w poradniku ETS2 a koszt ogrzewania.

Na pompę ciepła powietrze-woda dostaniesz z programu Czyste Powietrze od 14 080 do 35 200 zł, zależnie od dochodu, ale tylko przy wymianie kotła na paliwo stałe poniżej 5 klasy. Warunki i kwoty opisujemy w poradniku Dotacja do pompy ciepła, a porównanie zamienników dla starego, nieocieplonego domu w tekście Czym zastąpić stary kocioł węglowy.

Gdy Twój przypadek nie pasuje do tabeli

• Mieszkasz w mieście z własną uchwałą. Sprawdź listę powyżej: Kraków, Wrocław, Sopot, Warszawa i część gmin mają ostrzejsze zasady niż reszta województwa.
• Kocioł nie ma tabliczki znamionowej. Jeśli nie masz dokumentu potwierdzającego klasę, licz się z tym, że kontrola uzna go za pozaklasowy, a dla takich kotłów termin minął w 12 województwach.
• Kocioł jest klasy 5, ale bez ekoprojektu. Zwykle możesz go używać, ale nie w świętokrzyskim (od 1 lipca 2026 r.), lubelskim (od 2030 r.) i pomorskim (od 1 lipca 2035 r.).
• Terminy mogą się zmienić. Sejmik może przyjąć nowelizację, a projekt nie od razu trafia do dziennika urzędowego. Przed zakupem nowego urządzenia sprawdź aktualną wersję uchwały na stronie urzędu marszałkowskiego.