Moc pompy ciepła dobiera się do mocy, jakiej dom potrzebuje w najzimniejsze dni, a nie do samego metrażu. Projektanci liczą ją dla temperatury zewnętrznej od -16°C do -24°C, zależnie od strefy klimatycznej.
Wszystkie moce w tym poradniku to szacunek z rocznego zapotrzebowania na ciepło. Pozwala sprawdzić, czy oferta instalatora mieści się w rozsądnym zakresie, ale nie wystarczy do zakupu. Moc pompy dla Twojego domu ustala projektant albo instalator z obliczenia obciążenia cieplnego wg normy PN-EN 12831, które uwzględnia przegrody, okna, wentylację i strefę klimatyczną konkretnego budynku. Orientacyjną moc dla swojego metrażu, strefy i liczby domowników policzysz w kalkulatorze doboru mocy pompy ciepła.
Wzór: moc z rocznego zapotrzebowania
Roczne zapotrzebowanie na ogrzewanie dzielisz przez liczbę godzin, jaką pompa musiałaby pracować z pełną mocą, żeby je pokryć:
moc ≈ roczne ciepło na ogrzewanie ÷ liczba godzin pracy z pełną mocą
Liczbę godzin liczymy ze stopniodni. Według Eurostatu Polska ma średnio ok. 3119 stopniodni rocznie: tyle wychodzi z danych miesięcznych z lat 2015-2025 i tyle samo z danych rocznych z lat 2016-2025. Dla pokoju 20°C i temperatury obliczeniowej -20°C (strefa III, m.in. Warszawa):
liczba godzin = 3119 × 24 h ÷ (20 + 20) = ok. 1871 h
Przykład: dom 150 m² ocieplony po 2000 r.
- Ciepło na ogrzewanie: 150 m² × 100 kWh/m² = 15 000 kWh rocznie (bez ciepłej wody, tak jak w kalkulatorze kosztu ogrzewania).
- Moc przy -20°C: 15 000 kWh ÷ 1871 h = ok. 8,0 kW.
- Na 1 m²: 8016 W ÷ 150 m² = ok. 53 W/m².
Tabela: dom 100, 150 i 200 m²
Strefa III (-20°C), samo ogrzewanie, wartości orientacyjne:
| Powierzchnia | Nowy dom (WT 2021) | Ocieplony po 2000 r. | Bez ocieplenia |
|---|---|---|---|
| 100 m² | ok. 3,2 kW | ok. 5,3 kW | ok. 10,7 kW |
| 150 m² | ok. 4,8 kW | ok. 8,0 kW | ok. 16,0 kW |
| 200 m² | ok. 6,4 kW | ok. 10,7 kW | ok. 21,4 kW |
| Na 1 m² | ok. 32 W | ok. 53 W | ok. 107 W |
Zapotrzebowanie na m² pochodzi ze standardów kalkulatora: 60 kWh/m² dla WT 2021, 100 kWh/m² dla domu ocieplonego po 2000 r. i 200 kWh/m² dla domu bez ocieplenia. Rzeczywisty dom może się od nich różnić o kilkadziesiąt procent. Jeśli projektant policzy dla Twojego domu inną moc, kieruj się jego obliczeniem. Koszty ogrzewania tych domów zestawiamy w poradnikach Ile kosztuje ogrzewanie domu 150 m² i Ile kosztuje ogrzewanie domu 200 m².
Strefa klimatyczna zmienia wynik o ok. 10%
Polskę dzieli się na pięć stref z temperaturą obliczeniową od -16°C (strefa I) do -24°C (strefa V), co 2 stopnie. Dla domu 150 m² ocieplonego po 2000 r.:
| Strefa | Temperatura obliczeniowa | Godziny z pełną mocą | Moc |
|---|---|---|---|
| I | -16°C | ok. 2079 h | ok. 7,2 kW |
| III | -20°C | ok. 1871 h | ok. 8,0 kW |
| V | -24°C | ok. 1701 h | ok. 8,8 kW |
Dla uproszczenia przyjmujemy te same stopniodni dla całego kraju. W zimniejszej strefie V jest ich więcej, więc różnica w mocy jest w praktyce mniejsza niż w tabeli.
Wartości stref pochodzą z normy PN-EN 12831 i starszej PN-B-02403 z 1982 r. Analiza z inicjatywy PORT PC, wykonana na Politechnice Warszawskiej na danych z lat 1991-2020, dała dla Warszawy temperaturę obliczeniową -15,3°C zamiast -20°C. Według PORT PC obecne wartości prowadzą do przewymiarowania urządzeń, ale projektant liczy według obowiązującej normy.
Ciepła woda
Wzór pomija ciepłą wodę. Cztery osoby zużywają na nią w kalkulatorze 3600 kWh rocznie, czyli ok. 9,9 kWh dziennie. Pompa o mocy 8 kW podgrzeje taką ilość w ok. 1,2 h, ale w tym czasie nie grzeje domu. Przy pompie dobranej “na styk” instalator dolicza więc zapas na wodę albo planuje jej podgrzewanie poza najzimniejszymi godzinami. Zapytaj, jak to uwzględnił.
Jak czytać moc w karcie katalogowej
Liczba w nazwie modelu nie mówi, przy jakiej temperaturze zewnętrznej pompa osiąga tę moc. W mrozy pompa powietrze-woda ma mniejszą moc maksymalną. Pompa gruntowa bierze ciepło z gruntu, więc temperatura powietrza wpływa na nią dużo mniej: koszty obu typów porównujemy w poradniku Pompa ciepła gruntowa czy powietrzna. Przykład z karty Buderus Logatherm WPLS8.2, sprzedawanej jako pompa 8 kW:
| Punkt pracy (EN 14511) | Moc grzewcza | COP |
|---|---|---|
| +7°C, zasilanie 35°C | 9,34 kW | 4,53 |
| +2°C, zasilanie 35°C | 9,2 kW | 4,06 |
| -7°C, zasilanie 35°C | 7,82 kW | 2,63 |
Ta karta nie podaje mocy przy -15°C i -20°C. Inni producenci ją podają, np. Stiebel Eltron WPL 20 A: 8,51 kW przy -15°C i zasilaniu 35°C, z dolną granicą pracy -20°C. Porównuj oferty po mocy przy temperaturze obliczeniowej Twojej strefy i przy temperaturze zasilania Twojej instalacji. Jeśli producent jej nie podaje, poproś instalatora o wykres mocy w funkcji temperatury zewnętrznej.
Za duża i za mała pompa
Pompa przewymiarowana kosztuje więcej przy zakupie i przez większość sezonu pracuje na małej części mocy. Gdy jej minimalna moc jest większa niż potrzeby domu jesienią i wiosną, częściej się włącza i wyłącza. To obniża sprawność i zużywa sprężarkę. Przykład: WPLS8.2 daje przy +7°C ok. 9,3 kW, a dom 150 m² ocieplony po 2000 r. przy +7°C potrzebuje na ogrzewanie ok. 2,2 kW (0,20 kW na stopień × 11 stopni od 18°C).
Pompa za mała nie nadąży w mrozy i częściej włącza grzałkę elektryczną. Kilka dni z grzałką w roku nie zmienia wiele w rachunku, ale praca grzałki przez całe tygodnie podnosi koszt. Ile kosztuje dogrzewanie grzałką, liczymy w poradniku Pompa ciepła w mrozy.
Co sprawdzić w ofercie
Szacunek z tabeli przydaje się przy rozmowie z instalatorem. Zapytaj:
- czy policzył obciążenie cieplne wg PN-EN 12831 albo przynajmniej na podstawie przegród, okien i wentylacji, czy dobrał moc “na metry”,
- dla jakiej temperatury obliczeniowej i jakiej temperatury zasilania podał moc pompy,
- jaką moc ma pompa przy tej temperaturze według karty katalogowej i ile ciepła ma dać grzałka,
- jak uwzględnił ciepłą wodę.
Jeśli jego wynik różni się od tabeli o więcej niż kilkadziesiąt procent, poproś, żeby pokazał, z czego to wynika.
Dom nieocieplony potrzebuje dwa razy większej pompy niż ten sam dom po dociepleniu. Przy starszym domu najpierw policz docieplenie: opisujemy to w poradniku Pompa ciepła w starym domu. Pompa o większej mocy pobiera też więcej prądu w mrozy, więc sprawdź moc przyłączeniową, o czym piszemy w tekście Ile prądu zużywa pompa ciepła.