W starym domu o rachunku decyduje temperatura wody w grzejnikach. Pompa ciepła traci sprawność, gdy musi podgrzać wodę do 55°C i więcej, a nieocieplony dom potrzebuje jej najwięcej właśnie w mrozy. Dlatego ta sama pompa, która w nowym domu z podłogówką pracuje z SCOP ok. 4, na starych grzejnikach może zejść do 2,5-3,0.
Dlaczego temperatura zasilania zmienia SCOP
Producenci podają SCOP osobno dla 35°C i 55°C, bo tak wymagają unijne przepisy o etykietach. Przykład z karty katalogowej Buderus Logatherm WPLS8.2 (pompa 8 kW, karta z czerwca 2022 r.):
| Warunki | SCOP przy 35°C | SCOP przy 55°C |
|---|---|---|
| Klimat umiarkowany | 4,77 | 3,37 |
| Klimat chłodny | 3,98 | 3,10 |
Chwilowy COP spada jeszcze bardziej w mrozy. W karcie Stiebel Eltron WPL 20 A przy -7°C na zewnątrz COP wynosi 3,26 przy zasilaniu 35°C, 2,62 przy 55°C i 2,10 przy 65°C. Przy -15°C i 55°C to 2,13.
Czyste Powietrze dofinansowuje tylko pompy powietrze-woda z klasą co najmniej A++ wyznaczoną dla 55°C. A++ oznacza sezonową efektywność ogrzewania co najmniej 125%. Ta efektywność to SCOP podzielony przez 2,5, pomniejszony o kilka punktów procentowych poprawek, więc A++ przy 55°C odpowiada SCOP ok. 3,2 lub więcej. Buderus WPLS8.2 ma przy 55°C efektywność 132% i klasę A++. Kwoty i warunki dotacji opisujemy w poradniku Dotacja do pompy ciepła.
Koszt w nieocieplonym domu 150 m²
Założenia: dom 150 m² sprzed 1990 r. bez ocieplenia (200 kWh/m² rocznie), cztery osoby, ciepła woda z tego samego urządzenia, ceny domyślne kalkulatora kosztu ogrzewania z 11 października 2026 r.
Zapotrzebowanie: Q = 150 × 200 + 4 × 900 = 30 000 + 3600 = 33 600 kWh rocznie.
Kalkulator liczy pompę z SCOP 3,5. Dla innego SCOP wzór jest taki sam: koszt = Q ÷ SCOP × cena prądu. Przy SCOP 2,5:
- Prąd: 33 600 kWh ÷ 2,5 = 13 440 kWh.
- Koszt: 13 440 kWh × 1,04 zł = ok. 13 978 zł rocznie, ok. 1165 zł miesięcznie.
| Źródło ciepła | Zużycie | Koszt rocznie |
|---|---|---|
| Pompa ciepła, SCOP 2,5 | 13 440 kWh | 13 978 zł |
| Pompa ciepła, SCOP 3,0 | 11 200 kWh | 11 648 zł |
| Pompa ciepła, SCOP 3,5 | 9600 kWh | 9984 zł |
| Kocioł gazowy, sprawność 95% | 35 368 kWh | 10 964 zł |
| Kocioł na pellet, 85% | ok. 8,1 t | 18 797 zł |
| Prąd bezpośrednio | 33 600 kWh | 34 944 zł |
Przy SCOP 2,5-3,0 pompa kosztuje tyle co gaz albo więcej. Gaz ma jednak opłaty stałe, ok. 653-1033 zł rocznie, więc przy SCOP 3,0 wynik jest bliski remisu. Pellet przegrywa z pompą nawet przy SCOP 2,5, o ok. 4819 zł rocznie.
Docieplenie przed pompą
Ten sam dom ocieplony do standardu domów z lat 2000 (100 kWh/m²) potrzebuje 150 × 100 + 3600 = 18 600 kWh ciepła. Grzejniki mogą wtedy pracować na chłodniejszej wodzie, więc pompa osiąga wyższy SCOP.
| Wariant | Pompa ciepła | Gaz | Pellet |
|---|---|---|---|
| Bez ocieplenia, pompa SCOP 2,5 | 13 978 zł | 10 964 zł | 18 797 zł |
| Bez ocieplenia, pompa SCOP 3,0 | 11 648 zł | 10 964 zł | 18 797 zł |
| Po dociepleniu, pompa SCOP 3,0 | 6448 zł | 6069 zł | 10 405 zł |
| Po dociepleniu, pompa SCOP 3,5 | 5527 zł | 6069 zł | 10 405 zł |
Przejście z wariantu “bez ocieplenia, SCOP 2,5” do “po dociepleniu, SCOP 3,5” obniża rachunek o ok. 8451 zł rocznie. Docieplenie zmniejsza też potrzebną moc pompy mniej więcej o połowę: orientacyjnie z ok. 16 kW do ok. 8 kW przy -20°C. Mniejsza pompa jest tańsza w zakupie, co liczymy w poradniku Jaka moc pompy ciepła. Moc przed dociepleniem i po nim porównasz w kalkulatorze doboru mocy pompy ciepła: wystarczy przełączyć standard ocieplenia. Ile kosztuje docieplenie domu 150 m² i kiedy się zwraca, opisujemy w tekście Oszczędności z ocieplenia domu.
Czy obecne grzejniki wystarczą
Moc grzejnika w katalogu podaje się zwykle dla wody 75/65°C i pokoju 20°C, czyli dla różnicy temperatur 50 K. Przy niższej temperaturze moc spada według wzoru z normy PN-EN 442:
moc = moc katalogowa × (Δt ÷ 50)^n
Δt to różnica między średnią temperaturą wody a temperaturą pokoju, a wykładnik n wynosi dla grzejników płytowych ok. 1,28-1,35 (np. karta Purmo Ramo Ventil Compact M).
- Woda 55/45°C: Δt = 50 - 20 = 30 K, moc = (30 ÷ 50)^1,3 = ok. 0,51 mocy katalogowej.
- Woda 45/35°C: Δt = 20 K, moc = ok. 0,30 mocy katalogowej.
Grzejniki dobrane kiedyś do kotła na węgiel przy 55/45°C oddadzą więc ok. połowę ciepła. Dom po dociepleniu do 100 kWh/m² potrzebuje do ogrzania 15 000 kWh zamiast 30 000 kWh, czyli też o połowę mniej. Dlatego w ocieplonym domu dotychczasowe grzejniki często wystarczają na 55°C, a w nieocieplonym zwykle nie.
Prosty test, jeśli masz kocioł z regulacją temperatury: w mroźny tydzień ustaw zasilanie na 50-55°C i sprawdź, czy wszystkie pokoje trzymają 20-21°C. Pokój, który się nie dogrzewa, wskaże grzejnik do wymiany na większy.
Pompa wysokotemperaturowa
Niektóre pompy powietrze-woda dają wodę o temperaturze 65°C i wyższej, np. Stiebel Eltron WPL 20 A do 65°C przy pracy do -20°C na zewnątrz. Taka pompa ogrzeje dom z małymi grzejnikami, ale drogo: przy -7°C i 65°C ma COP 2,10, o ok. 36% mniej niż przy 35°C (3,26). W nieocieplonym domu jej rachunek zostanie bliski rachunku za gaz.
Sygnały, że pompa w starym domu wyjdzie drogo
- Dom nie ma ocieplonych ścian ani stropu, a w planach nie ma docieplenia.
- Obecny kocioł grzeje w mrozy wodą 65-70°C i przy niższej temperaturze w pokojach jest zimno.
- Instalator dobiera moc “na metry” bez obliczenia strat ciepła i proponuje pompę z dużą grzałką na mrozy.
- Gaz jest w domu, opłaty stałe i tak zostaną, a kocioł jest sprawny.
Każdy krok, który obniża temperaturę zasilania, poprawia rachunek: docieplenie, wymiana kilku grzejników na większe, wymiana okien (ile daje ta ostatnia, liczymy w poradniku Ile oszczędzisz na wymianie okien). Przy cenach z października 2026 r. pompa wygrywa z pelletem w każdym wariancie z tabel, a z gazem przy SCOP powyżej ok. 3,2. Próg dla gazu z opłatami stałymi i kosztem zakupu liczymy w poradniku Pompa ciepła czy gaz.
W kalkulatorze ustaw standard “nieocieplony” i przelicz koszt pompy dla swojego SCOP: wynik z kalkulatora × 3,5 ÷ Twój SCOP.