W mrozy rosną naraz dwie rzeczy. Dom traci więcej ciepła, bo różnica temperatur między pokojem a powietrzem na zewnątrz jest większa, a pompa ma niższy COP, bo pobiera ciepło z zimniejszego powietrza. Rachunek za styczeń bywa przez to dwa-trzy razy wyższy niż za październik, nawet gdy roczny koszt zgadza się z wyliczeniem.
Wszystkie liczby dotyczą domu 150 m² ocieplonego po 2000 r. z ciepłą wodą dla czterech osób. Rocznie potrzebuje on 18 600 kWh ciepła: 15 000 kWh na ogrzewanie i 3600 kWh na wodę. Pompa z SCOP 3,5 zużywa na to ok. 5314 kWh prądu, czyli ok. 5527 zł przy 1,04 zł/kWh. Roczne zużycie dla innych metraży i standardów zestawiamy w poradniku Ile prądu zużywa pompa ciepła. Tutaj rozkładamy ten rok na doby i miesiące.
Zużycie na dobę: wzór i wyliczenie
Ile ciepła dom potrzebuje danego dnia, liczy się ze stopniodni. Eurostat liczy je dla każdego dnia jako 18°C minus średnia temperatura doby, gdy ta spada do 15°C lub niżej. W Polsce wychodzi średnio ok. 3119 stopniodni na rok: tyle dają dane miesięczne z lat 2015-2025 i tyle samo dane roczne z lat 2016-2025.
- Straty domu na 1 stopień: 15 000 kWh ÷ (3119 × 24 h) = ok. 0,20 kW na każdy stopień różnicy.
- Ciepło na ogrzewanie w dniu ze średnią -15°C: 0,20 × (18 + 15) × 24 h = ok. 159 kWh.
- Ciepła woda: 3600 kWh ÷ 365 = ok. 9,9 kWh na dobę. Razem ok. 169 kWh ciepła.
- Prąd przy COP np. 2,3: 169 ÷ 2,3 = ok. 73 kWh, czyli ok. 76 zł przy 1,04 zł/kWh.
COP 2,3 to nasze założenie dla mrozu, a nie dane konkretnej pompy. Mieści się w zakresie z kart katalogowych: Stiebel Eltron WPL 20 A ma przy -15°C COP 2,92 dla zasilania 35°C i 2,13 dla 55°C. Pompa na podłogówce wypadnie więc lepiej, na grzejnikach gorzej.
| Średnia temperatura doby | Ciepło na dobę | COP (np.) | Prąd na dobę | Koszt w G11 |
|---|---|---|---|---|
| 0°C | 96 kWh | 3,0 | 32 kWh | 33 zł |
| -5°C | 120 kWh | 2,8 | 43 kWh | 45 zł |
| -10°C | 145 kWh | 2,5 | 58 kWh | 60 zł |
| -15°C | 169 kWh | 2,3 | 73 kWh | 76 zł |
| -20°C | 193 kWh | 2,0 | 96 kWh | 100 zł |
Średnia -15°C to np. noc z -20°C i dzień z -10°C. W takich warunkach 50-70 kWh prądu w domu tej wielkości mieści się w wyliczeniu. Nowy dom wg WT 2021 o tym samym metrażu traci na ogrzewanie ok. 40% mniej ciepła, więc zużyje proporcjonalnie mniej.
Rachunek miesiąc po miesiącu
Stopniodni rozkładają roczne ciepło na miesiące. Tabela przyjmuje średnie miesięczne z lat 2015-2025 i SCOP 3,5 przez cały rok, tak jak kalkulator kosztu ogrzewania. Ciepła woda to stałe 300 kWh miesięcznie.
| Miesiąc | Stopniodni | Udział w roku | Ciepło | Prąd (SCOP 3,5) | Koszt w G11 |
|---|---|---|---|---|---|
| Październik | 245 | 7,9% | 1479 kWh | 423 kWh | 440 zł |
| Listopad | 398 | 12,8% | 2213 kWh | 632 kWh | 657 zł |
| Grudzień | 502 | 16,1% | 2713 kWh | 775 kWh | 806 zł |
| Styczeń | 556 | 17,8% | 2975 kWh | 850 kWh | 884 zł |
| Luty | 465 | 14,9% | 2538 kWh | 725 kWh | 754 zł |
| Marzec | 415 | 13,3% | 2295 kWh | 656 kWh | 682 zł |
| Kwiecień | 271 | 8,7% | 1604 kWh | 458 kWh | 477 zł |
| Maj-wrzesień | 267 | 8,6% | 2783 kWh | 795 kWh | 827 zł |
Suma kosztów to ok. 5527 zł, tyle co w kalkulatorze. Stały SCOP zaniża jednak zimę i zawyża okres przejściowy. W styczniu pompa pracuje w zimniejszym powietrzu, więc jej średni COP jest niższy niż sezonowy, np. 2,8. Wtedy:
- prąd: 2975 kWh ÷ 2,8 = ok. 1063 kWh,
- koszt w G11: 1063 kWh × 1,04 zł = ok. 1105 zł.
Część tej różnicy odrabiają październik i kwiecień, kiedy COP bywa wyższy niż 3,5.
Mroźny i łagodny styczeń
Stopniodni w styczniu zmieniały się w latach 2015-2025 od ok. 469 (2023 r.) do ok. 674 (2017 r.). Przy tym samym COP np. 2,8:
| Styczeń | Ciepło | Prąd | Koszt w G11 |
|---|---|---|---|
| Łagodny, jak w 2023 r. | 2554 kWh | 912 kWh | 949 zł |
| Przeciętny | 2975 kWh | 1063 kWh | 1105 zł |
| Mroźny, jak w 2017 r. | 3540 kWh | 1264 kWh | 1315 zł |
W mroźny styczeń COP spada też poniżej 2,8, więc rachunek może przekroczyć tę kwotę. Fotowoltaika niewiele go obniży: ile instalacja produkuje w grudniu i styczniu, pokazujemy w poradniku Ile prądu daje fotowoltaika zimą.
Taryfa G12 w zimie
W obszarze PGE tania strefa G12 trwa zimą od 13 do 15 i od 22 do 6. Bez opłat stałych 1 kWh kosztuje w niej 0,6111 zł, a w strefie dziennej 1,2490 zł. Jeśli pompa weźmie połowę prądu w taniej strefie, średnia cena to ok. 0,93 zł, a styczeń kosztuje ok. 988 zł zamiast ok. 1105 zł. Więcej prądu w nocy przesuniesz, gdy masz bufor albo podłogówkę z grubą wylewką. Próg opłacalności dla całego domu liczymy w poradniku Taryfa G11 czy G12.
Grzałka: ile kosztuje dogrzewanie prądem
Grzałka elektryczna w pompie albo w buforze zamienia 1 kWh prądu w 1 kWh ciepła, czyli działa z COP 1. Włącza się, gdy pompa nie nadąża z ogrzewaniem, przy dezynfekcji wody albo przy źle ustawionym punkcie biwalentnym. Przykład: grzałka 3 kW pracująca 6 godzin na dobę zużyje 18 kWh, czyli ok. 19 zł dziennie. Przez mroźny tydzień to ok. 131 zł. Ta sama ilość ciepła z pompy przy COP 2,3 kosztowałaby ok. 8 zł dziennie.
Częsta praca grzałki to zwykle sygnał, że pompa ma za małą moc przy niskiej temperaturze albo że krzywa grzewcza wymusza zbyt gorącą wodę. Jak sprawdzić moc pompy przy -15°C i -20°C, opisujemy w poradniku Jaka moc pompy ciepła.
Dlaczego Twój rachunek może odbiegać od wyliczenia
- Temperatura zasilania: na starych grzejnikach COP jest niższy, często o kilkadziesiąt procent. Ten przypadek omawiamy w tekście Pompa ciepła w starym domu.
- Temperatura w pokojach: wyliczenie zakłada ok. 20°C. Każdy stopień więcej zwiększa zużycie.
- Odszranianie: przy wilgotnej pogodzie w okolicach 0°C pompa częściej roztapia szron z parownika, na co zużywa część energii.
- Licznik: w rachunku jest też zwykłe zużycie domu (oświetlenie, kuchnia, pralka), a bez osobnego licznika nie oddzielisz od niego zużycia pompy.
Najprościej porównać własne odczyty: podziel zużycie pompy z danego miesiąca przez liczbę stopniodni tego miesiąca. Jeśli w mroźnym miesiącu wynik na stopniodzień rośnie wyraźnie bardziej niż spadek COP z karty katalogowej, sprawdź krzywą grzewczą i licznik pracy grzałki. Roczny koszt dla innego metrażu policzysz w kalkulatorze, a rozkład na miesiące uzyskasz, mnożąc wynik przez udziały z tabeli.